Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich (ERPO) co roku udziela porad tysiącom obywateli Unii Europejskiej i rozpatruje skargi dotyczące ewentualnych naruszeń popełnianych przez unijne instytucje. Najistotniejsze interwencje dotyczą m.in. wdrażania narzędzi sztucznej inteligencji czy swobodnego przepływu ludzi między państwami członkowskimi. Zdaniem Michała Wawrykiewicza, europosła z KO, rola unijnego rzecznika jest bardzo istotna, mimo że nie ma charakteru sądowniczego.
– Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich jest powoływany przez Parlament Europejski dla ochrony praw obywatelskich w zakresie relacji z instytucjami Unii Europejskiej. Ma strzec interesów obywateli, ale także pracowników instytucji, organów czy agencji unijnych w zakresie dokonywanych przez te podmioty naruszeń – wyjaśnia w rozmowie z agencją Newseria Michał Wawrykiewicz, poseł do Parlamentu Europejskiego z Koalicji Obywatelskiej.
Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich został ustanowiony w 1995 roku. Jego zadaniem jest badanie skarg dotyczących przypadków niewłaściwego administrowania w instytucjach i organach UE. Mowa o sprawach związanych m.in. z nieuczciwym postępowaniem, dyskryminacją, nadużyciem uprawnień, brakiem lub odmową udzielania informacji, nieuzasadnioną zwłoką czy nieprawidłowymi procedurami. Unijny rzecznik powoływany jest na pięcioletnią kadencję. Od lutego 2025 roku funkcję tę pełni Teresa Anjinho z Portugalii.
– Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich ma pomagać obywatelom na różnych płaszczyznach. W sytuacji, w której są składane jakiekolwiek wnioski czy petycje do instytucji unijnych, a instytucje te – w ocenie obywateli – działają nie tak, jak powinny i naruszają ich prawa, wtedy wkracza rzecznik – mówi europoseł.
Każda osoba niezadowolona z działania instytucji, organu, urzędu lub agencji UE powinna jednak w pierwszej kolejności zwrócić się bezpośrednio do nich. Jeżeli to nie poskutkuje, może złożyć skargę do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich. Należy ją złożyć w ciągu dwóch lat od momentu, gdy skarżący dowie się o wystąpieniu danego problemu. Musi on ujawnić swoją tożsamość i jednoznacznie wskazać, której instytucji lub organu dotyczy i na czym polega problem. Można natomiast wnioskować o zachowanie poufności skargi.
– Oczywiście rzecznik nie ma żadnych uprawnień o charakterze władczym. Jest jedynie organem doradczym, monitorującym działania. Natomiast jego rola w relacji obywatel kontra instytucje unijne jest bardzo istotna – podkreśla Michał Wawrykiewicz.
Aby problem został rozwiązany, często wystarczy, by rzecznik poinformował daną instytucję o złożonej skardze. Jeśli jednak nie przyniesie to efektu, stara się on znaleźć rozwiązanie polubowne. W przypadku gdy i to nie zadziała, może wystosować zalecenia do danej instytucji. Jeże